Cartografie

17e eeuw

Inname van Breda door het turfschip

Inname van Breda door het turfschip

ca. 1600 - B. Dolendo // N. de Klerc - 355 x 487 mm 355 x 723 mm

In 1590 heroverde Prins Maurits op 4 maart, aswoensdag, Breda met het turfschip. Door deze daad kwam Breda weer in handen van de Republiek. Details van de gebeurtenissen zijn in de hoeken van de prent te vinden. Het is de enige prent die dateert uit de tijd van het Turfschip. De samenvoeging van tekst en prent is een reconstructie van drie afzonderlijke bladen.
Panorama van Breda vanuit het Noorden

Panorama van Breda vanuit het Noorden

1651 - Abraham Santvoort - 207 x 648 mm

Tussen de Boschpoort, uiterst links, en de Haagpoort, uiterst rechts, zijn van links naar rechts te herkennen de Kloosterkazerne, het Oudemannenhuis, nu de Beyerd, de Waalse kerk, de Grote Kerk en de Markendaalse kerk
Spaans beleg van Breda 1625

Spaans beleg van Breda 1625

1628 - Jacques Callot (1592-1635) - 1200 x 1410 mm 1280 x 1810 mm

De beroemde belegeringskaart van Callot van het Spaans beleg van Breda door Spinola in 1624 – 1625 geeft een beeld van het gehele beleg. Talrijke historische gebeurtenissen, zoals de poging van Frederik Hendrik tot ontzet bij Terheijden, de uittocht van de verliezers en de triomfantelijke intocht van de Spanjaarden, zijn afgebeeld.
Spaans beleg van Breda 1625

Spaans beleg van Breda 1625

1625 - Johann Sebastian Untzen - 750 x 930 mm

Het Spaanse beleg van Breda door Spinola in 1624 – 1625 was wereldnieuws. Met name in Duitsland verschenen regelmatig nieuwskaarten als deze om geïnteresseerden op de hoogte te houden. J.S. Untzen was commandant van het Brandenburgse regiment in het Spaanse leger.
Stadsplattegrond van Breda 1657

Stadsplattegrond van Breda 1657

1657 - Johannes Jansonius - 346x455 mm

Johannes Jansonius was de grote concurrent van de bekende kaartenmaker Joan Blaeu. Hij gebruikte een kaart uit Hugo's 'Obsidio Bredana' en vulde de in opstand getekende bebouwing met enige fantasie in. De Waalse kerk en klooster Catharinadal kregen hierdoor torens die ze in werkelijkheid nooit hebben gehad.
 

18e eeuw

Gezicht op Breda vanuit het Noorden

Gezicht op Breda vanuit het Noorden

ca. 1790 - Nicolaas Wicart - 215 x 230 mm

Nicolaas Wicart was landschaps- en porceleinschilder en aquarellist. We zien de stad vanuit het noorden, maar behalve de Grote Kerk zijn individuele gebouwen moeilijk te duiden. Ook het Kasteel van Breda, dat we eigenlijk achter de voorste wallen zouden moeten zien is niet erg herkenbaar.
Grondtekening der stad Breda

Grondtekening der stad Breda

1740 - I. Tirion

Nadat veranderingen aan de verdedigingswerken waren doorgevoerd, werd er steevast een kaart gemaakt. Zo werd de historie van de stad en vesting letterlijk in kaart gebracht. I. Tirion gaf een kaart uit van de uitbreiding in 1682. De ontwikkeling van Breda ging gelijk op met de geschiedenis van de verdedigingswerken om de stad. De vesting werd wel aangepast om de stad uit te breiden, maar in de meeste gevallen waren het nieuwe militaire inzichten die leidden tot veranderingen aan de verdedigingswerken. De Bredase vesting werd rond 1870 ontmanteld.
Kasteel te Breda

Kasteel te Breda

1743 - Pieter de Swart - 215 x 230 mm

In Thomas Ernst van Goor's "Beschrijving van stadt en lande van Breda" uit 1744 staat deze tekening als gravure afgebeeld. Pieter de Swart was een timmerman uit Breda, die door zijn werkzaamheden op en om het Kasteel van Breda voor de Nassau Domeinraad enig aanzien had verworven bij het stadsbestuur. Hij zou later de hofarchitect van de stadhouder worden, nadat hij zich verder had mogen bekwamen in de architectuur.
Plattegrond van middeleeuws Breda

Plattegrond van middeleeuws Breda

1743 - B.F. Immink - 282 x 376 mm

In Thomas Ernst van Goor's "Beschrijving van stadt en lande van Breda" uit 1744 is de oudste situatie van de stad afgebeeld door B.F. Immink. Breda wordt in 1350 omringd door een stadsmuur. Deze verdedingswerken zijn aangelegd door Jan van Polanen.
 
 

19e eeuw

Grote Kerk en toren te Breda

Grote Kerk en toren te Breda

1828 - F.P. Sterk - 330 x 440 mm

Deze prent is een onderdeel van in totaal vier prenten, die ter gelegenheid van de verbouwing van het Kasteel van Breda tot huisvesting van de Militaire Academie vervaardigd werden
Naast de Grote Kerk ligt het kerkhof. Op deze plek is nu het Kerkplein gestitueerd.
Haven en stadskraan te Breda

Haven en stadskraan te Breda

1828 - F.P. Sterk - 300 x 440 mm

Deze prent is een onderdeel van in totaal vier prenten, die ter gelegenheid van de verbouwing van het Kasteel van Breda tot huisvesting van de Militaire Academie vervaardigd werden.
De zelden afgebeelde stadskraan en, links op de voorgrond, de riviervismarkt staan weer gegeven.
Stadsplattegrond van Breda 1863

Stadsplattegrond van Breda 1863

1863 - A.J. Bogaerts (1813 - 1891) - 453 x 628 mm

Dit is de laatste gedrukte kaart van Breda, die werd uitgegeven vóór de opheffing van de vesting en de slechting van de vestingwerken. De spoorwegverbindingen naar Roosendaal, naar Moerdijk, en naar Tilburg zijn te herkennen. De suikerfabriek, ijzergieterij Merkelbach van Enkhuizen en een tweetal luciferfabrieken zijn weergegeven.
Stadsplattegrond van Breda ca. 1875

Stadsplattegrond van Breda ca. 1875

ca. 1875 - A.J. Bogaerts (1813-1891) - 232 x 324 mm

Deze gedrukte stadsplattegrond dateert van omstreeks 1875. Het slechten van de vestingwerken is bijna voltooid. Met de slechting van de wallen, bastions, ravelijnen en andere werken werd in 1871 een begin gemaakt. Op verschillende plaatsen zijn nog delen van de oude vesting te herkennen. Bij het Kasteel, in het noorden, zijn de bastions Duifhuis en Bekaf nog voor de sloop gespaard gebleven.
Stadsplattegrond van Breda ca. 1890

Stadsplattegrond van Breda ca. 1890

ca. 1890 - A.J. Bogaerts (1813-1891) - 453 x 628 mm

Door de vele details geeft deze kaart een uniek beeld van de stad Breda omstreeks 1890. Alle min of meer belangrijke gebouwen staan erop, totaal 80 locaties. Daarnaast de koffiehuizen, de hotels, de tramlijnen en een dertigtal fabrieken. Op vele plaatsen zijn nog delen van de oude vesting te herkennen, die twintig jaar eerder werd opgeheven.